چگونگی طراحی کاربرگ جمع و تفریق اول ابتدایی به روش بازی‌محور و مفهومی

بسیاری از مربیان پایهٔ اول ابتدایی با این چالش روبه‌رو هستند که دانش‌آموزانشان جمع و تفریق را می‌شناسند، اما در حل مسئله موفق عمل نمی‌کنند. کودک عددها را بلد است و جمع‌ها را حفظ کرده، اما وقتی با یک موقعیت سادهٔ واقعی روبه‌رو می‌شود، نمی‌تواند از آموخته‌های خود استفاده کند. ریشهٔ این مشکل، آموزش حفظی و بدون شکل‌گیری زبان ریاضی در سال‌های آغازین یادگیری است. تجربهٔ آموزشی ما نشان داده است که اگر کودکان از پایهٔ پیش‌دبستانی با فونداسیون یادگیری ریاضی و زبان ریاضی آشنا شوند، در پایهٔ اول ابتدایی مسیر یادگیری آن‌ها هموارتر خواهد شد. این زیرساخت آموزشی، نقش تعیین‌کننده‌ای در اثربخشی کاربرگ جمع و تفریق اول ابتدایی دارد و به کودک کمک می‌کند مفاهیم جمع و تفریق را به‌صورت عمیق و کاربردی درک کند.

در پایهٔ اول ابتدایی، جمع و تفریق باید دیده شود، لمس شود و تجربه شود؛ نه این‌که صرفاً گفته و تکرار شود. به همین دلیل، طراحی کاربرگ جمع و تفریق اول ابتدایی به روش بازی‌محور و مفهومی یکی از مؤثرترین راه‌ها برای علاقه‌مند کردن کودکان به یادگیری ریاضی و تقویت درک مفهومی آن‌هاست. این نوع کاربرگ‌ها، با درگیر کردن هم‌زمان دست، چشم و ذهن کودک، علاوه بر افزایش مهارت‌های دست‌ورزی، به هماهنگی حرکتی و شکل‌گیری تدریجی زبان ریاضی کمک می‌کنند.

پیش از آن‌که به طراحی حرفه‌ای کاربرگ‌های جمع و تفریق پایه اول ابتدایی بپردازیم، لازم است چند نمونه فعالیت برگرفته از کارگاه‌های ریبازی را مرور کنیم تا با این سبک نوین آموزش ریاضی، با زبان خود کودک، آشنا شویم. این فعالیت‌ها حاصل تجربهٔ عملی در کلاس درس، دوره‌های ضمن خدمت مربیان و تحلیل نیازهای واقعی دانش‌آموزان است و نشان می‌دهد چگونه می‌توان مفاهیم جمع و تفریق را از مسیر بازی، تجربه و دست‌ورزی به کودک منتقل کرد.

در ادامهٔ این مقاله، ابتدا یکی از فعالیت‌های هدفمند پیش‌دبستانی را بررسی می‌کنیم تا شکل‌گیری فونداسیون یادگیری ریاضی به‌روشنی دیده شود؛ سپس در بخش ویژهٔ اعضای اشتراک، به اصول طراحی حرفه‌ای کاربرگ جمع و تفریق اول ابتدایی، نمونه تمرین‌های بازی‌محور و راهکارهای افزایش اثربخشی آموزش جمع و تفریق خواهیم پرداخت.

فعالیت شمارش برای کودکان پیش‌دبستانی و پایه اول ابتدایی به صورت بازی محور

دستورهای اولیه مربی برای آوردن مهره‌های دومینو از پکیج ریبازی: مربی ابتدا این فرمان‌ها را به کودکان می‌دهد تا مهره‌ها را از بسته ریبازی آماده کنند:

• یک دسته ۶ تایی مهره‌های سبزرنگ
• یک دسته ۴ تایی مهره‌های قرمزرنگ
• یک دسته ۳ تایی مهره‌های زردرنگ
• یک دسته ۲ تایی مهره‌های آبی‌رنگ
• یک دسته ۲ تایی مهره‌های سفیدرنگ
• و در نهایت، یک مهره مشکی

مرور ساده مفاهیم پایه ای با کودکان: مربی می‌گوید: «دسته‌هایی که مهره‌هایشان دو تا یا بیشتر است، بذارید سمت راست. دسته‌هایی که کمتر از دو تا هستند، بذارید سمت چپ.» بعد مربی یک تصویر مرتب شده از مهره‌ها را نشان می‌دهد یا خودش درست می‌کند، و از بچه‌ها می‌خواهد که مثل او همان را بسازند. در ادامه مربی می گوید:  «حالا تصویر را چند لحظه خوب نگاه کنید و در ذهنتان بسپارید. بعد بدون اینکه تصویر را ببینید، به سوال‌ها جواب بدهید. یادتان باشد، شما خیلی خوب می‌توانید این کار را انجام بدهید!»

• رنگ هایی که در تصویر وجود داشتند را نام ببر.
• چند مهره ی آبی در تصویر بود؟ تعدادشون را با انگشتان دست راستت نشان بده.
• تعداد مهره های آبی با تعداد کدام رنگ برابر بود؟
• کدام رنگ کمترین تعداد مهره را داشت؟
• تعداد مهره های سبز بیشتر بود یا تعداد مهره های قرمز؟

از اینجا به بعد با دیدن تصویر، به سوالات پاسخ دهند.

• تعداد مهره های زرد و مشکی را با هم بشمار و بگو چندتا می شوند؟
• تعداد مهره های سفید و سبز را با هم بشمار و بگو چند تا می شوند؟
• تعداد مهره های سبز بیشتر چندتا بیشتر از تعداد مهره های قرمز است؟
• تعداد مهره های قرمز چندتاست؟ با تعداد کدام رنگ روی هم جمع شوند تا 5 تا شود؟
• تعداد مهره های زرد چندتاست؟ با تعداد کدام رنگ با هم جمع شوند، 5 تا می شوند؟

فعالیتی برای آماده سازی کاربرگ جمع و تفریق اول ابتدایی 

برای آموزش مفهوم جمع و تفریق اول ابتدایی و تقویت زبان ریاضی، این فعالیت را با روشی متفاوت اجرا می‌کنیم تا کودک از مسیرهای متنوع یادگیری، مفهوم را تجربه کند.

ابتدا تصویر زیر را به کودک نشان دهید و از او بخواهید با دقت به آن نگاه کند. سپس سؤال‌های زیر را به ترتیب مطرح کنید:

• به رنگ مهره‌ها نگاه کن. نام رنگ‌ها را از تعداد کمتر به تعداد بیشتر به ترتیب بگو. جواب: نارنجی؛ قرمز؛ صورتی؛ مشکی؛ زرد و سبز
• مهره‌های نارنجی و صورتی را با هم بشمار. با نوشتن یک جمع نشان بده که روی هم چند تا می‌شوند.

..........  = ……… + ………  ✏️

• تعداد مهره‌های مشکی و زرد را با نوشتن جمع پیدا کن. جواب جمع را با روش چوب خط پیدا کن.

..........  = ……… + ………  ✏️

• تعداد مهره‌های سبز و قرمز  را با نوشتن یک جمع پیدا کن. پاسخ جمع را با کشیدن شکل پیدا کن.

..........  = ……… + ………  ✏️

🧠 چرا این فعالیتها را نباید از دست بدهید؟

اگر تا امروز احساس کرده‌اید که با وجود تلاش زیاد، بعضی از دانش‌آموزانتان هنوز جمع و تفریق را نمی‌فهمند و فقط تکرار می‌کنند، این فعالیتها دقیقاً برای همان نقطهٔ گره‌خورده طراحی شده است.

در این فعالیتها، کودک فقط «تمرین ریاضی» انجام نمی‌دهد؛ او می‌سازد، تنظیم می‌کند، فاصله‌ها را می‌سنجد و با دست‌هایش فکر می‌کند. همین تفاوت کوچک، نقطهٔ تمایز بین یادگیری سطحی و یادگیری عمیق است؛ تفاوتی که در عملکرد دانش‌آموز در حل مسئله، کاملاً دیده می‌شود.

وقتی دانش‌آموز سازه‌ای را که در تصویر می‌بیند، خودش می‌چیند، مغز او ناچار می‌شود هم‌زمان حرکت، توجه، دیدن و مفهوم عدد را با هم هماهنگ کند. این همان فرآیندی است که بسیاری از مربیان به‌دنبال آن هستند، اما ابزار دقیق اجرای آن را در اختیار ندارند. نتیجهٔ این هماهنگی، درک واقعی جمع و تفریق و کاهش وابستگی کودک به حفظ کردن است.

نکته‌ای که این فعالیتها را از تمرین‌های رایج متمایز می‌کند، تأکید آگاهانه بر یکسان‌سازی فاصله‌ها و نظم در چیدمان مهره‌هاست. این کار ساده، مهارت‌های حرکتی ظریف و هماهنگی چشم و دست را تقویت می‌کند؛ مهارت‌هایی که طبق یافته‌های روان‌شناسیِ یادگیری، ارتباط مستقیمی با افزایش تمرکز، دقت و موفقیت در یادگیری ریاضی دارند.

اگر شما به‌عنوان مربی پایهٔ اول، به‌دنبال روشی هستید که:

• ریاضی را از حالت حفظی خارج کند

• کودک را فعال و درگیر یادگیری کند

• و زمینهٔ استفادهٔ مؤثر از کاربرگ جمع و تفریق اول ابتدایی را فراهم کند

ادامهٔ این مقاله دقیقاً همان چیزی است که به آن نیاز دارید.

🔒 در بخش ویژهٔ اعضای اشتراک، به‌صورت قدم‌به‌قدم با منطق طراحی این فعالیت‌ها، نکات دقیق اجرای آن‌ها در کلاس‌های واقعی، خطاهای رایج که بسیاری از مربیان ناخواسته مرتکب می‌شوند، و مهم‌تر از همه، نکات کلیدی در طراحی کاربرگ‌های ریاضی پایه اول ابتدایی آشنا می‌شوید.

روشی که باعث می‌شود دانش‌آموزان شما جمع و تفریق را بفهمند، نه حفظ کنند، و تفاوت عملکرد کلاس شما با دیگر کلاس‌ها، خیلی زود و به‌صورت کاملاً محسوس دیده شود.

فعالیت سوم و طراحی کاربرگ جمع و تفریق اول ابتدایی

تصویر زیر یکی از سازه‌های جذاب ریبازی است. با استفاده از ابزار موجود در پکیج ریبازی، این سازه را مطابق تصویر بسازید.

 

... جهت مشاهده ادامه مطلب باید عضویت ویژه داشته باشید.

شما می توانید از طریق لینک زیر نسبت به تهیه اشتراک ویژه اقدام نمایید.

< خرید اشتراک ویژه >